ذخیره تخمدان به تعداد تخمک هایی اشاره می کند که در تخمدان باقی مانده است که این تخمک ها با افزایش سن کم می شوند. به طور کلی ذخیره تخمدان قابل برگشت نیست؛ زیرا هر زن با تعداد محدودی تخمک متولد می شود که با مرور زمان این تعداد را از دست خواهد داد. البته پزشکان با اتخاذ روش هایی همچون درمان دارویی و تحریک تخمدان ها با دارو، می توانند افزایش احتمال بارداری در خانم هایی که با مشکل ذخیره تخمدان مواجه شده اند را تا حد زیادی برطرف کنند. اما در حال حاضر به هیچ وجه بازگرداندن تعداد تخمک ها به حالت اولیه و طبیعی امکان پذیر نیست.
علت کاهش ذخیره تخمدان
در بعضی از مواقع کاهش ذخیره تخمدان بدون هیچ دلیل شناخته شده ای ایجاد می شود. امروزه متاسفانه کاهش ذخیره فولیکول های تخمدان در خانم ها در سنین پایین تری نسبت به قبل اتفاق می افتد. بعضی از اصلی ترین دلایل شناخته شده کاهش ذخیره تخمدان عبارت است از:
- افزایش سن
- جراحی تخمدان
- ژنتیک
- شیمی درمانی و پرتو درمانی
- آلودگی های محیطی
- استرس
- آندومتریوز
- بیماری های خود ایمنی
- مصرف سیگار و قلیان
راه های فهمیدن کاهش ذخیره تخمدان
معمولا خانم هایی که با کاهش ذخیره تخمدان مواجه می شوند، علامت خاصی نشان نمی دهند؛ لذا جهت اطلاع دقیق از وضعیت خود باید به پزشک زنان مراجعه کنند تا با استفاده از سونوگرافی ترانس واژینال مقدار فولیکول های آنترال موجود در چرخه قاعدگی مورد بررسی قرار گیرد. هر فولیکول دارای یک تخمک است که می تواند بالغ گردد. در واقع هنگامی که ذخیره کاهش پیدا کند، تعداد فولیکول های آنترال نیز کم می شود. جهت اطمینان از مطالعه ذخیره تخمدان، تعیین هورمون ضد مولار نیز انجام خواهد شد. این هورمون برای خانم ها با تعداد فولیکول های موجود در هر تخمدان ترشح می گردد. پس کاهش ذخیره تخمدانی نشانه خاصی ندارد و فقط با تشخیص پزشک مشخص می گردد.
راهکارهایی برای افزایش ذخیره تخمدان
به طور کلی پزشکان معتقدند افزایش تعداد تخمک ها در تخمدان به صورت طبیعی امکان پذیر نمی باشد؛ زیرا زنان با تعداد محدودی تخمک به دنیا می آیند و با گذشت زمان این ذخیره کم می شود. اما راهکارهایی وجود دارد که به کمک آن می توان عملکرد تخمدان ها را حفظ کرد و کیفیت تخمک ها را بالا برد. به عنوان مثال مصرف مکمل های آنتی اکسیدان، ویتامین D و اسید فولیک موجب بهبود کیفیت تخمک می گردد. داشتن سبک زندگی سالم نیز در این خصوص خیلی به خانم ها کمک می کند. مثلاً خانم هایی که از میوه ها و سبزیجات و پروتئین های سالم در رژیم غذایی خود بهره می گیرند، معمولاً کیفیت تخمک بالاتری دارند.
علاوه بر این موارد از تاثیر ورزش منظم بر سلامت تخمدان ها نیز نمی توان چشم پوشی کرد. ضمناً کاهش عادت های ناسالم نظیر کشیدن سیگار و مصرف الکل و کم کردن استرس و اضطراب یکی از موثرترین راهکارها برای حفظ سلامت تخمدان است. خانم های عزیزی که با کاهش ذخیره تخمدان مواجه هستند، می توانند از برخی داروهای هورمونی تحت نظر پزشک استفاده کنند. فریز تخمک نیز راهکار مناسبی است تا خانم ها بتوانند در جوانی ذخیره تخمکی خود را نگه دارند تا در سنین بالاتر توسط این تخمک های فریز شده به باروری برسند.
چرا ذخیره تخمدان کاهش می یابد؟
ذخیره تخمدان خانم ها با گذشت سال ها بسته به شرایط ژنتیکی و نزدیک شدن به دوران یائسگی کاهش پیدا می کند. یک خانم هنگامی که متولد می شود حدود 300,000 تخمک دارد هر بار که یک زن پریود می شود، چند صد تخمک در اول این دوران آزاد می گردد. سپس یکی از آنها بالغ شده و به سمت لوله فالوپ حرکت می کند تا بارور گردد. این در حالی است که بقیه تخمک ها تحلیل رفته و دور ریخته می شود. به همین دلیل با گذشت زمان میزان تخمک به شکل قابل توجهی کم می شود. البته برخی از عوامل مانند تغییرات هورمونی، سبک زندگی و… می توانند موجب کاهش ذخیره تخمدان زودتر از حد طبیعی شوند. زمانی که یک خانم جوان با نارسایی زودرس تخمدان مواجه گردد، شانس باردار شدنش کم خواهد شد.
گزینه هایی برای بارداری با ذخیره تخمدان پایین
در صورتی که سن شما بالای ۳۵ سال است و کاهش ذخیره تخمدان برایتان تشخیص داده شده باشد، در این شرایط پزشک می تواند گزینه هایی را برای بارداری به شما پیشنهاد دهد. به عنوان مثال فریز تخمک یکی از این گزینه هاست. در واقع در این فرایند تخمک های یک خانم فریز شده و هر زمان که نیاز باشد، بدون اینکه کیفیت آن تحت تاثیر قرار بگیرد، شانس باردار شدن برای او وجود دارد. لازم به ذکر است که ذخیره تخمک به هیچ وجه ذخیره تخمدانی را تحت تاثیر قرار نمی دهد.
رازیانه برای ذخیره تخمدان کم
همانطور که می دانید رازیانه جزو گیاهان دارویی است و در طب سنتی از خواص مختلف آن برای سلامتی خصوصاً در زمینه هورمونی استفاده می شود، باید بدانید که رازیانه می تواند سطح استروژن بدن را تنظیم کند. البته هنوز هیچ شواهدی حاکی از این نیست که رازیانه بتواند به طور مستقیم موجب افزایش ذخیره تخمدان گردد. اما مصرف این ماده می تواند موجب بهبود تعادل هورمونی و تنظیم چرخه قاعدگی گردد و نهایتاً شانس تخمک گذاری منظم را برای برخی از خانم ها افزایش دهد. تاکید می کنیم که رازیانه نمی تواند تخمک های موجود در تخمدان را بالا برده یا موجب بازگشت ذخیره تخمدان گردد. اما می تواند وضعیت هورمون های یک خانم را متعادل کند. بهتر است رازیانه و مواد گیاهی دیگر حتماً تحت نظر پزشک و با احتیاط مصرف شوند؛ زیرا ممکن است مصرف بیش از اندازه آنها نیز عوارض جانبی داشته باشد یا هنگام ترکیب با سایر داروها تداخل به وجود آمده باعث ایجاد مشکل گردد.
قرص برای افزایش ذخیره تخمدان
در حال حاضر دارو یا قرصی وجود ندارد که بتواند به صورت مستقیم موجب بالا رفتن ذخیره تخمدان یا تعداد تخمک ها گردد. زیرا کاهش ذخیره تخمدان به شکل طبیعی و با مرور زمان اتفاق می افتد و به هیچ وجه تعداد تخمک ها قابل بازگشت نیست. اما بعضی از داروها و مکمل ها هستند که می توانند موجب بهبود عملکرد تخمدان شوند و احتمال تخمک گذاری را بیشتر کنند. به عنوان مثال داروی کلومید برای خانم هایی که تخمک گذاری منظمی ندارند یا ذخیره تخمدانشان کم است تجویز می شود. داروی دیگر لتروزل است که این هم نیز برای خانم هایی که مشکل تخمک گذاری دارند، در نظر گرفته می شود.
برای مطلع شدن از تاثیر مکمل ها بر تخمدان ضعیف میتوانید مقاله منتشر شده توسط دکتر لیلا نظری را مطالعه فرمایید:
سوالات متداول
به مقدار تخمکی که یک زن در تخمدانش دارد، تا در طول زندگی با این تخمک ها بارور شود، ذخیره تخمدان گفته می شود.
بله با ذخیره تخمدان کم نیز می توان بدون عارضه به بارداری رسید.
خیر به هیچ وجه این موضوع صحیح نیست. یک خانم ممکن از ذخیره تخمدان کمی داشته باشد، اما تخمک های تولید شده کیفیت بسیار خوبی داشته باشند.
معمولا علائمی ندارد، اما در صورت کوتاه شدن چرخه قاعدگی یا تاخیر پریود احتمال داده می شود که این مشکل به وجود بیاید. پس در این شرایط بهتر است به پزشک مراجعه گردد.
